Vielha, 21/10/2018

Enlaci


Ua lengua romanica Imprimir E-Mail

Er aranés ei eth nòm que se da ara lengua occitana dera Val d’Aran. Era lengua d’òc o occitan pertanh ath grop de lengües romaniques o neolatines e ei constituït per sies grops dialectaus: er aupenc-vivarés, eth provençau, eth lemosin, er auvernhat, eth lengadocian e eth gascon. Er aranés ei ua varianta deth dialècte gascon. Guardatz eth mapa der airau lingüistic der occitan damb es dialèctes que lo constituïssen.
Superfícía: 190.000 Km2

 

Caracteristiques deth gascon: trets evolutius

1.    Pas de F latina a H, en quauque lòc aspirada: FERRUM> hèr, FILIU> hilh
2.    Queiguda de N intervocalica: FARINA> haria, UNA> ua
3.    Pas de L finau de sillaba a U semivocau: SAL> sau, MALU> mau
4.    Evolucion de LL latina interior o finau: VITELLUS> vedèth, BELLUS>bèth
5.    LL intervocalica passe a R: BELLA> bèra, GALLINA>garia
6.    Aparicion de A protetica deuant de R iniciau, en tot doblar-se atau era R:
ROTA> arròda, RADICE> arraïc
7.    Metatèsi de –R: VENTRUM> vrente, CAPRA> craba

Quadre comparatiu tamb d’autes lengües romaniques:

 

LATIN francés italian
castellan catalan
aranés
1. FESTA
fête festa 
fiesta   
festa
hèsta
2. LUNA
lune luna luna lluna lua
3. MELE miel mele miel mel mèu
4. CASTELLUM
château
castello castillo castell castèth
5. ILLA
elle lei ella ella era
6. RIDERE
rire ridere
reir riure arrir
7. CAPRA chèvre capra cabra cabra craba